:: صفحه‌ی اول     :: درباره‌ی ما     :: تماس با ما
شنبه، ۲۷ آبان ۱۳۹۶
:: English Section
P نگاه نو
چگونه خشتی‌‌ها می‌‌توانند برابر زلزله بايستند؟

سنت بناهاي خشتي در ناحيه امروزي ازبكستان به هزاران سال قبل باز مي گردد. در طول تاريخ معماران سنتي به فنوني براي استفاده از خشت و گل در بناها رسيده اند، اما به طور كلي اين فنون سنتي در برابر زلزله مقاومت اندكي دارند.
ازبكستان نيز همچون كل منطقه آسياي مركزي از جمله نواحي بسيار زلزله خيز دنياست و تاكنون بر اثر زلزله آسيب هاي فراواني ديده است. در اين مقاله رفتار و واكنش انواع بناهاي سنتي موجود در اين كشور، به ويژه بناهاي خشتي، در شرايط زلزله طبقه بندي شده است.
خشت
به دليل ميزان بالاي نمك در خاك ازبكستان، به ويژه در مناطق بياباني، خشت هاي پخته هرگز به كيفيت لازم نمي رسند. در نتيجه حتي امروزه نيز استفاده از خشت خام در خارج و داخل شهرها بيشتر رواج دارد.
خشت ها را معمولا در كوره پزخانه هاي سنتي يا با دست در قالب هاي فلزي يا چوبي مي سازند. معمولا خشت در بنا مانند آجرهاي معمولي به كار مي رود و ديوارهاي بيروني بناها معمولا ۳۰ تا ۴۰ سانتي متر ضخامت دارند.
از ديگر مصالح معمول در اين مناطق مي توان به خشت هاي دستي اشاره كرد كه به دو شكل خشك و مرطوب استفاده مي شوند. از اين نوع مصالح بيشتر براي ساختمان هاي بيروني و بناهاي كشاورزي يا به عنوان ماده پركننده چارچوب الواري ساختمان ها استفاده مي شود. در مخلوط اين گل ها گاهي از كاه نيز استفاده مي شود.
كيفيت ساخت اين بناها نيز آنچنان بالا نيست: معماران معمولا رج چيني نمي كنند و در اتصالات و پي ساختمان هم از ملاط استفاده نمي كنند. در نتيجه اين بناها كلا ضعيف اند و به آساني، به ويژه از زلزله، آسيب مي بينند.
طبقه بندي بناها در لرزه شناسي كلان
رفتار بناها در شرايط زلزله عمدتا با نوع يا نظام ساختاري بنا تعيين مي شود. وقتي هدف توصيف ميزان لرزه زمين (شدت زلزله) در مورد زلزله هاي آسيب زا يا تفسير تاريخ زلزله يك منطقه براي محاسبه ميزان خطر در آن منطقه باشد، طبقه بندي انواع مختلف بناها ازاهميت ويژه اي برخوردار است. هر دو كار را مي توان با توجه به شدت زلزله ها و طبقه بندي آنها بر حسب مقياس هاي مختلف لرزه شناسي كلان انجام داد.
مقياس هاي لرزه شناسي كلان يكي از راه هاي ساده تميز دادن نوع واكنش بناها به زلزله است. شدت در لرزه شناسي كلان نوعي طبقه بندي است براي ميزان شدت لرزه زمين بر حسب اثراتي كه در ناحيه اي محدود مشاهده مي شود. انواع بناها بر اساس آسيب پذيري و مقاومت شان در برابر زلزله به دسته هاي «اي» تا «اف» تقسيم مي شوند. دسته «اي» بيانگر بناهايي است كه در برابر زلزله كمترين مقاومت را دارند و ديوارهاي خشتي و كاه گلي در دسته «اي-بي» قرار مي گيرند.
كل منطقه آسياي مركزي يكي از زلزله خيزترين مناطق دنياست، بنابراين بناهاي اين منطقه بايد با توجه به اصول ساختمان سازي، مقاوم در برابر زلزله ساخته شوند. نكته مهم ديگر بررسي ميزان آسيب پذيري بناهاي موجود در برابر زلزله براي رسيدن به راهبردهايي براي بهبود مقاومت آنهاست.
راهبردهايي براي بهبود مقاومت بناهاي خشتي در برابر زلزله
براي بهبود مقاومت بناهاي خشتي در برابر زلزله دو راهبرد عمده وجود دارد:
راهبرد اول
مهم ترين اصل طراحي بناهاي ضد زلزله، نظم و قاعده سازه هاست. اين اصل به نوع مصالح بنا و نظام سازه اي آن ربطي ندارد. اين اصل شامل ويژگي هاي هندسي بنا (ابعاد، ارتفاع، تعداد طبقات)، توزيع جرم و سختي به علاوه جنبه هاي معماري و مهندسي بنا مي شود. منظور از نظم و قاعده، استفاده از تجربيات و درس هايي كه از زلزله هاي پيشين گرفته ايم در طراحي و ساخت بناهاي جديد است. منظور از نظم و قاعده اجتناب از خطاهايي در طراحي است كه آسيب پذيري ساختمان را بالا مي برند.
راهبرد دوم
فنون ويژه تقويت سازي شامل ساختن سازه اي «مثل يك جعبه» مستقل از نوع بنا (مصالح، تكنولوژي) است. فرآيند تقويت بنا غالبا پس از رخداد زلزله در نتيجه آسيب ديدن بناها آغاز مي شود و ناگزير با كار تعميرات آنها ارتباط دارد. غالبا سازه هاي چوبي جاي بناهاي خشتي بزرگ را مي گيرند كه در برابر زلزله مقاومت بسيار اندكي دارند.

P تبلیغات
دانشگاه آزاد اسلامی واحد امارات در رشته کارشناسی ارشد شهرسازی دانشجو می پذیرد
 مسترکلاس تخصصی ژورنالیسم در حوزه شهر و معماری